अभ्यास का करावा? विद्यार्थ्यांची भीती, निराशा आणि उपाय
RJNEWS27MARATHI.COM
प्रतिनिधी – बालाजी कांबळे
आजच्या माहिती तंत्रज्ञानाच्या युगात शिक्षणाशिवाय प्रगती करणे अशक्य झाले आहे. डॉक्टर, इंजिनिअर, वकील, पत्रकार किंवा शेतकरी – कोणत्याही क्षेत्रात टिकण्यासाठी ज्ञान आवश्यक आहे. आणि या ज्ञानार्जनाचा पहिला टप्पा म्हणजे अभ्यास. परंतु अनेक विद्यार्थ्यांना अभ्यास करताना भीती वाटते, निराशा येते किंवा शिकलेलं लक्षात राहत नाही.
अभ्यासाची गरज
अभ्यास म्हणजे केवळ पुस्तकं वाचून गुण मिळवणे नव्हे. तो व्यक्तिमत्त्व विकासाचा मार्ग आहे.
विचारशक्ती वाढवतो.
निर्णयक्षमता निर्माण करतो.
जीवनाला दिशा देतो.
स्पर्धेच्या युगात स्थान निर्माण करतो.
महात्मा फुले म्हणाले होते – “शिक्षणाशिवाय समाजाचा विकास होऊ शकत नाही.” तर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा मंत्र होता – “शिका, संघटित व्हा, संघर्ष करा.”
विद्यार्थ्यांना अभ्यासाची भीती का वाटते?
1. एकाग्रता नसणे.
2. पालक व शिक्षकांचा अति ताण.
3. मोबाईल, सोशल मीडियाचे व्यसन.
4. “मी करू शकत नाही” ही नकारात्मक मानसिकता.
5. शिक्षा व ओरड यामुळे अभ्यासाशी दुरावा.
विद्यार्थ्यांची निराशा
आज अनेक विद्यार्थी अभ्यासाच्या नावाने निराश होतात. परीक्षेत अपेक्षित गुण न मिळणे, मित्रांशी तुलना होणे, पालकांकडून दबाव येणे यामुळे मन खचते.
काही विद्यार्थ्यांना वाटते की ते कितीही अभ्यास केला तरी यश मिळणार नाही.
अपयश आलं की अभ्यासाची आवडच कमी होते.
निराशेतून डिप्रेशन, आत्मविश्वासाचा अभाव, अगदी धोकादायक पावलं उचलण्यापर्यंत परिस्थिती पोहोचते.
त्यामुळे समाज, पालक आणि शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना समजून घेऊन त्यांच्या मनातील ताण कमी करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
अभ्यास करण्यासाठी उपयुक्त सूत्र
नियमित अभ्यासाची सवय.
मोठे धडे छोटे भाग करून शिकणे.
पुनरावृत्ती व लिहिण्याची सवय.
चार्ट, माईंड मॅप्सचा वापर.
मोबाईल-गॅझेट्सपासून दूर राहणे.
पुरेशी झोप, व्यायाम व पौष्टिक आहार.
स्मरणशक्ती वाढवण्याचे उपाय
शिकलेलं मोठ्याने वाचणे.
मुद्दे लिहून ठेवणे.
मित्रांना शिकवणे.
झोपण्यापूर्वी पुनरावृत्ती करणे.
योग, प्राणायाम व ध्यान
अभ्यासात आनंद कसा मानावा?
अभ्यास हा आनंददायी प्रवास व्हावा, यासाठी काही सवयी उपयोगी ठरतात
शिकण्याला खेळासारखं मानावं.
उदाहरणं, गोष्टी, चित्रं वापरून विषय लक्षात ठेवावा.
मित्रांसोबत गटात शिकल्याने उत्साह वाढतो.
गुणांच्या मागे धावण्यापेक्षा ज्ञान मिळवण्याचा आनंद घ्यावा.
प्रत्येक धड्याला जीवनाशी जोडून पाहिलं तर अभ्यास रंगतदार होतो.
पुण्यातील शिक्षणतज्ज्ञ प्रा. सीमा देशमुख सांगतात :
> “अभ्यासाला बोअर समजू नका, त्यातूनच नवीन जग उघडते. मुलांना शिकताना आनंद मिळाला तरच ते पुढे यशस्वी होतात.”
प्रेरणादायी उदाहरण
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर दिवसभर काम करून रात्री अभ्यास करत. त्यांनी भूक, थकवा, झोप यांचा सामना करत शिक्षण घेतले. आजही त्यांचे आयुष्य विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरते.
निष्कर्ष
अभ्यासाला भीतीचे किंवा निराशेचे रूप न देता तो मित्रासारखा स्वीकारा. अभ्यास म्हणजे ओझं नाही, तर जीवन घडवण्याची संधी आहे. योग्य पद्धत, सकारात्मक मानसिकता आणि आनंदी दृष्टिकोन ठेवला, तर प्रत्येक विद्यार्थी अभ्यासात यशस्वी होऊ शकतो.
प्रिय विद्यार्थ्यांनो, लक्षात ठेवा –
“शिकणे म्हणजे जगणे आणि जगणे म्हणजे शिकत राहणे.”
