रांजणगाव गणपती | प्रतिनिधी
तुळजापूर : महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी आई तुळजाभवानी मातेच्या चरणी श्रद्धा समर्पित करीत तळेगाव ढमढेरे येथील मानाचा पोत सोहळा कोजागिरी पौर्णिमेच्या पावन पर्वावर तुळजापूर येथे अत्यंत भक्तिमय आणि उत्साहपूर्ण वातावरणात संपन्न झाला. ढोल-ताशांचा निनाद, पारंपरिक वाद्यांचा गजर आणि ‘जय भवानी, जय शिवाजी’च्या बुलंद घोषणांनी संपूर्ण तुळजापूर नगरी भक्तिरसात न्हाऊन निघाली. सुमारे दोनशे ते सव्वादोनशे वर्षांची परंपरा लाभलेल्या या धार्मिक सोहळ्याने महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वैभवाचे आणि श्रद्धापरंपरेचे दर्शन घडविले.
शारदीय नवरात्रोत्सवाच्या घटस्थापनेपासून कोजागिरी पौर्णिमेपर्यंत चालणाऱ्या धार्मिक उत्सवांच्या पर्वात तुळजापूर येथे भाविकांची मोठी मांदियाळी जमते. याच पवित्र कालखंडात पार पडणाऱ्या मानाच्या पोत सोहळ्याला विशेष धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व आहे. तळेगाव ढमढेरे तसेच पंचक्रोशीतील ग्रामस्थ आणि भाविकांसाठी हा सोहळा केवळ धार्मिक विधी नसून पिढ्यान्‌पिढ्या जतन केलेल्या श्रद्धेचा, परंपरेचा आणि सामूहिक एकात्मतेचा प्रतीकात्मक आविष्कार आहे.
छत्रपती शिवाजी महाराज चौकातून सोहळ्याला प्रारंभ
तुळजापूर येथील छत्रपती शिवाजी महाराज चौकातून या सोहळ्याला विधिवत प्रारंभ झाला. ढोल-ताशांच्या गजरात, पारंपरिक पोतासह आणि देवीच्या जयघोषात मार्गक्रमण करीत सोहळा तुळजाभवानी मातेच्या मंदिरापर्यंत पोहोचला. मंदिर परिसरात प्रदक्षिणा घालून या धार्मिक सोहळ्याची सांगता करण्यात आली.
या वेळी तुळजाभवानी पोत सोहळा, जय भवानी पोत सोहळा आणि अखिल होळी मैदान पोत सोहळा यांचा सहभाग होता. पारंपरिक पद्धतीने पार पडणाऱ्या या सोहळ्यामुळे संपूर्ण परिसरात चैतन्यपूर्ण वातावरण निर्माण झाले होते. देवीच्या दर्शनासाठी आलेल्या भाविकांनी या सोहळ्याचे मनोभावे दर्शन घेतले. पोत सोहळ्याची शिस्तबद्ध मिरवणूक, पारंपरिक वेशभूषा आणि भक्तिभावाने भारलेले वातावरण उपस्थितांचे लक्ष वेधून घेत होते.
दोन शतकांची परंपरा; श्रद्धेचा अखंड वारसा
तुळजापूर नगरीत सुमारे दोनशे ते सव्वादोनशे वर्षांपासून हा पोत सोहळा साजरा केला जात असल्याचे सांगण्यात येते. काळ बदलला, पिढ्या बदलल्या; मात्र या परंपरेविषयीची श्रद्धा आणि तिचे जतन करण्याची भावना आजही कायम आहे. धार्मिक परंपरांचे संवर्धन करीत पुढील पिढीपर्यंत त्यांचा वारसा पोहोचविण्याचे कार्य अशा सोहळ्यांच्या माध्यमातून होत आहे.
या सोहळ्याचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे सोलापूर येथील मानाच्या काठ्यांच्या कार्यक्रमाशी असलेले त्याचे पारंपरिक नाते. उपलब्ध माहितीनुसार, मानाच्या काठ्यांच्या मुख्य कार्यक्रमापूर्वी हा पोत सोहळा पार पडतो. त्यामुळे या धार्मिक परंपरेला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
शारदीय नवरात्रोत्सव आणि दसरा या सणांच्या काळात तुळजापूर येथे महाराष्ट्रासह विविध भागांतून लाखो भाविक दर्शनासाठी दाखल होतात. मंदिर परिसर आकर्षक फुलांनी सुशोभित करण्यात आला होता. भक्तिमय वातावरण, धार्मिक विधी आणि विविध पारंपरिक सोहळ्यांमुळे तुळजापूर नगरीला उत्सवाचे स्वरूप प्राप्त झाले होते.
भाविकांची मोठी उपस्थिती; प्रशासनाचे सहकार्य
मानाचा पोत सोहळा पाहण्यासाठी महिला, भाविक आणि तळेगाव ढमढेरेसह पंचक्रोशीतील ग्रामस्थांनी मोठ्या संख्येने उपस्थिती लावली. देवीच्या जयघोषात सहभागी होत भाविकांनी या ऐतिहासिक परंपरेप्रति आपली श्रद्धा व्यक्त केली. सोहळ्याच्या यशस्वी आयोजनासाठी सोलापूर जिल्हा पोलीस प्रशासन तसेच श्री तुळजाभवानी मंदिर समिती, तुळजापूर यांचे मोलाचे सहकार्य लाभले.
दरम्यान, तळेगाव ढमढेरे येथेही दसऱ्याच्या दिवशी हा पोत सोहळा अत्यंत भक्तिमय वातावरणात साजरा केला जातो. त्यामुळे तुळजापूर आणि तळेगाव ढमढेरे या दोन्ही ठिकाणी या परंपरेशी जोडलेल्या भाविकांमध्ये विशेष उत्साह असतो.
श्रद्धा, परंपरा आणि सांस्कृतिक अस्मिता यांचा संगम असलेला तळेगाव ढमढेरे येथील मानाचा पोत सोहळा म्हणजे महाराष्ट्राच्या समृद्ध धार्मिक वारशाचे दर्शन घडविणारा उत्सव होय. ‘जय भवानी, जय शिवाजी’च्या घोषात संपन्न झालेल्या या सोहळ्याने भक्तिभाव, ऐतिहासिक परंपरा आणि सामाजिक एकात्मतेचा संदेश पुन्हा एकदा अधोरेखित केला.
Author: संपादक - रमेश मनोहर बनसोडे
जाहिरात व बातमीसाठी संपर्क -, 9359541560
