मुंगूस विरुद्ध साप : निसर्गातील शत्रुत्वाचा अनोखा खेळ
मांडवगण फराटा प्रतिनिधी- बालाजी कांबळे
निसर्गात अनेक प्राण्यांमध्ये शत्रुत्वाचे, स्पर्धेचे आणि अस्तित्वासाठी झुंज देणारे नाते दिसते. त्यापैकी सर्वात प्रसिद्ध संघर्ष म्हणजे मुंगूस आणि साप यांच्यातील लढाई. ग्रामीण भागात, शेतशिवारात किंवा जंगलात अनेकदा साप आणि मुंगूस आमने-सामने आलेले दृश्य पाहायला मिळते. हे दृश्य नेहमीच लोकांच्या कुतूहलाला चाळवणारे ठरते.
शत्रुत्वाचे मूळ
मुंगूस हा लहानसा पण अतिशय चपळ प्राणी आहे. त्याचा आहार साधारणपणे किडे-मुंग्या, लहान प्राणी, अंडी, पक्षी असा असला तरी साप दिसला की तो त्याचा शिकार करतो. दुसरीकडे, साप हा विषारी असो वा बिनविषारी, तो स्वतःच्या अस्तित्वासाठी मुंगसाशी लढतो. याच कारणामुळे दोघांत एक जन्मजात वैर जणू दिसते.
मुंगूसाला विष का चढत नाही?
लोककथांमध्ये असे सांगितले जाते की मुंगूसाला सर्पविष लागतच नाही. मात्र विज्ञान वेगळे सांगते. प्रत्यक्षात मुंगूसाला विष लागत नाही असे नाही, पण त्याच्या शरीरात विशेष जैविक रसायनं आणि पेशीगत संरचना आहेत ज्या विषाचा परिणाम कमी करतात.
मुंगसाच्या स्नायूंमधील रिसेप्टर्स अशी रचना घेतात की सापाच्या विषातील प्राणघातक द्रव्ये त्यांना नीट चिकटू शकत नाहीत.
त्याची प्रतिरोधक क्षमता प्रबळ असते. त्यामुळे थोड्या प्रमाणात विष गेल्यास त्याचा जीवावर बेतत नाही.
तसेच मुंगूसाची चपळाई, विजेच्या वेगाने होणारे हल्ले, आणि बचाव करण्याची कला यामुळे तो बहुतेकदा विजयी ठरतो.
लोकविश्वास आणि वास्तव
गावाकडे आजही लोक मानतात की मुंगूसाने साप मारल्यावर तो काही औषधी झाडाची पाने खातो आणि त्यामुळे त्याला विषाचा त्रास होत नाही. शास्त्रज्ञ मात्र सांगतात की हा विश्वास असला तरी त्यामागे ठोस पुरावे नाहीत.
मुंगूस व साप यांची लढाई ही केवळ दोन प्राण्यांमधील संघर्ष नाही, तर ती निसर्गातील अस्तित्वासाठीची झुंज आहे. चपळाई, शारीरिक क्षमता आणि जैविक वैशिष्ट्यांच्या जोरावर मुंगूस अनेकदा विजयी होतो. त्यामुळे आजही ही लढाई पाहणाऱ्यांसाठी ती रोमांचक आणि विस्मयकारक ठरते.
